Hoe bejagen en bestrijden we de vos in Vlaanderen?

De vos behoort in Vlaanderen tot de categorie overig wild. Dat betekent dat hij onder de jachtwetgeving valt, maar dat zijn beheer strikt gebonden is aan periodes, voorwaarden, meldingen, toegelaten middelen en verbodsbepalingen. Wie de vos bejaagt of bestrijdt, doet dat dus niet zomaar. Het gebeurt binnen een wettelijk kader.

Dat is belangrijk om te benadrukken. De bejaging en bestrijding van de vos zijn geen wilde of willekeurige handelingen. Ze zijn een onderdeel van faunabeheer, met regels die door de Vlaamse overheid zijn vastgelegd.

Gewone jacht op vos

De gewone jacht op de vos is in Vlaanderen geopend van: 15 oktober tot en met 28 of 29 februari.

Dat is de klassieke periode waarin de vos als overig wild bejaagd kan worden. Tijdens deze periode kan de jager, binnen de normale voorwaarden van de jachtwetgeving, optreden tegen de vos.

Ook tijdens de gewone jacht geldt een belangrijke beperking: De gewone jacht op vossen mag niet worden uitgeoefend binnen een straal van vijftig meter rond een vossen of dassenburcht.

Deze regel is essentieel. De vos mag bejaagd worden, maar niet door burchten te verstoren of door in de onmiddellijke omgeving van een vossenhol of dassenburcht te jagen.

Bijzondere jacht op vos

Naast de gewone jacht bestaat ook de bijzondere jacht. De bijzondere jacht op vos is in Vlaanderen geopend van:

15 mei tot en met 14 oktober.

Bijzondere jacht is geen gewone verlenging van het jachtseizoen. Ze is bedoeld voor situaties waarin optreden noodzakelijk is, bijvoorbeeld om belangrijke schade te voorkomen of om wilde fauna, flora of natuurlijke habitats te beschermen.

Voor bijzondere jacht moet er een melding gebeuren bij het Agentschap voor Natuur en Bos. De bijzondere jacht mag pas starten nadat de melding correct gebeurd is en de wettelijke wachttijd verstreken is.

Ook hier blijft de 50 meter regel gelden: De bijzondere jacht op vossen mag niet worden uitgeoefend binnen een straal van vijftig meter rond een vossen of dassenburcht.

Bestrijding van vos

Bestrijding is nog iets anders dan gewone jacht of bijzondere jacht. Bestrijding is een gerichte maatregel wanneer er schade is opgetreden. Ze kan worden gemeld bij het Agentschap voor Natuur en Bos via het bestrijdingsformulier.

De wetgeving bepaalt dat bestrijding door een eigenaar of grondgebruiker aan het agentschap wordt gemeld. In de praktijk kan dit ook gebeuren binnen het kader van een jachtrevier, met betrokkenheid van de jachtrechthouder, een individuele jager of de WBE waar het gebied toe behoort.

De melding moet onder meer informatie bevatten over de locatie, de aard en omvang van de schade, en de preventieve of schadebeperkende maatregelen die al genomen zijn.

Dat laatste is belangrijk. Bestrijding staat niet los van beheer. Wie bestrijding aanvraagt, moet kunnen aantonen dat er ook andere redelijke maatregelen genomen zijn om schade te voorkomen.

Schade aan wilde fauna laat zich niet altijd uitdrukken in percentages, tabellen of oppervlaktes. Een leeggeroofd nest, een verdwenen worp, een mislukte broedpoging of een dalende kleinwildstand is niet zomaar in vierkante meters te vatten.

Beheermaatregelen die het terrein versterken

In een goed faunabeheerplan draait het niet alleen om predatorencontrole. Het gaat ook om het verbeteren van het leefgebied. Wanneer men schade aan wilde fauna wil voorkomen, moet men ook aantonen dat men werkt aan dekking, rust, voedsel en voortplantingskansen voor het wild.

Daarom horen volgende maatregelen thuis in een ernstig beheer van het revier, volgende het aanvragen van bestrijding voor de vos: https://natuurenbos.vlaanderen.be/sites/default/files/documenten/anb-55-31012024_melding_bestrijding_vos.docx

• Bestrijding van Amerikaanse vogelkers in bosbestanden, zodat er opnieuw meer kruidlaag en struiklaag kan ontstaan. Dat zorgt voor meer dekking en schuilmogelijkheden voor wilde fauna.

• Bestrijding van invasieve exoten, zoals wasbeer, nijlgans en muntjak, wanneer die een impact hebben op de biodiversiteit.

• Beheer van graslanden door uitgesteld maaibeheer, zodat gedurende langere periodes meer dekking en schuilmogelijkheden aanwezig blijven.

• Afspraken met landbouwers om her en der in het gebied een hoek landbouwgrond ongemoeid te laten, waar grassen en ruigtekruiden dekking en schuilmogelijkheden bieden.

• Aanleg van fauna akkers en fauna randen.

• Aanleg van hagen, heggen en houtkanten.

• Predatorcontrole op vos tijdens het seizoen van de gewone jacht.

• Bestrijding van kraai en ekster om schade aan wilde fauna te voorkomen, conform het Soortenbesluit.

Hierbij wordt terecht vermeld: De schade aan de wilde fauna is niet uit te drukken in een percentage van de oppervlakte. De Vlaamse Overheid stelt ook geen richtlijnen ter beschikking om schade aan de wilde fauna op deze manier te kwantificeren.

Dat is een belangrijk punt. Schade aan wilde fauna laat zich niet altijd uitdrukken in percentages, tabellen of oppervlaktes. Een leeggeroofd nest, een verdwenen worp, een mislukte broedpoging of een dalende kleinwildstand is niet zomaar in vierkante meters te vatten.

Daarom moet men op het terrein kijken naar de werkelijke impact. Jaar na jaar wordt die impact in veel revieren zwaarder voelbaar. De vos is geen zeldzame verschijning meer. Hij is op veel plaatsen algemeen aanwezig en oefent druk uit op kleinwild, grondbroeders, gehouden dieren en jonge fauna.

Toegelaten middelen bij bestrijding

Een kooival met wettelijke opening (van 6,5cm) aan de deurkant waarin niet levende lokdieren worden gebruikt. Inclusief weerbestendig identificatieplaatje.

De wetgeving laat bij bestrijding van overig wild verschillende middelen toe. Voor de vos gaat het onder meer om het vuurwapen, kastvallen (buisvallen) en kooivallen. Ook aanzitjacht kan in het kader van bestrijding worden toegepast.

De wetgeving bepaalt letterlijk: “Vossen kunnen bestreden worden met kastvallen met een maximumvolume van 1000 dm3, waarin de gevangen dieren zich vrij kunnen bewegen en die, in gesloten toestand, in de zijwand ter hoogte van het maaiveld minstens één vrije opening hebben waarbinnen een cirkel met een diameter van ten minste 6,5 cm kan worden beschreven. Vossen mogen niet bestreden worden binnen een straal van vijftig meter rond de vossen en dassenburchten. De burchten mogen bij de bestrijding op generlei wijze betreden of verstoord worden, zoals het uitgegraven of vergraven worden.”

Dat citaat toont duidelijk aan dat bestrijding wettelijk mogelijk is, maar ook dat er duidelijke grenzen zijn. De bedoeling is niet om burchten op onweidelijke wijze te verdelgen. De bedoeling is gericht beheer binnen de toegelaten middelen.

Een buisval, zoals een betonbuisval van het type Krefelder Fuchsfalle, valt onder de regeling van de kastval, op voorwaarde dat ze voldoet aan de voorwaarden van het Jachtvoorwaardenbesluit.

Kastval en kooival

Bij het gebruik van vallen moet men het onderscheid kennen tussen een kastval en een kooival.

Een kastval heeft minstens drie gesloten, vaste wanden. Een kooival bestaat volledig uit gaas.

Voor overig wild, waaronder de vos, geldt dat kastvallen en kooivallen een maximumvolume van 1000 dm3 mogen hebben. De dieren moeten zich in de val vrij kunnen bewegen.

In gesloten toestand (dus als de val toeklapt) moet er in de zijwand ter hoogte van het maaiveld minstens één vrije opening zijn waarin een cirkel met een diameter van ten minste 6,5 cm kan worden beschreven. Die opening laat kleinere niet doelsoorten ontsnappen.

De vallen moeten dagelijks gecontroleerd worden (tenzij een 4G/5G/Wifi camera / melder gebruikt wordt). Alle dieren waarvoor de val niet bestemd is, moeten onmiddellijk ter plaatse worden vrijgelaten.

Ook moet de val voorzien zijn van een weerbestendig identificatieplaatje. Daarop moet onder meer het telefoonnummer van het agentschap staan en, indien van toepassing, het jachtverlofnummer van de plaatser van de val.

Bij bestrijdingsvallen hoort ook de nodige verwijzing naar de melding of toelating.

💡 Tip van Jagersliga: Bedek een kast- of kooival met wat hooi. Zo lijkt de val voor de vos meer op een natuurlijk hol.

Katten in kastvallen of kooivallen

Een belangrijk aandachtspunt is de vangst van katten.

Jagers moeten alle katten die ze in een kastval of kooival vangen controleren. Als het dier geen verwilderd gedrag vertoont of als het een visueel merkteken draagt dat wijst op domesticatie, moet de kat onmiddellijk weer vrijgelaten worden.

Wanneer het wel om een verwilderde kat gaat, mag de jager het dier niet zelf afmaken. De gevangen verwilderde kat moet naar het asiel gebracht worden of door het asiel worden opgehaald. Dat onderscheid is belangrijk. Het toont opnieuw dat de wetgeving niet gericht is op willekeur, maar op controle, herkenning en correcte afhandeling.

Verboden methoden

Niet alles is toegelaten. Integendeel. De wetgeving bevat duidelijke verboden.

Voor elke vorm van jacht of bestrijding zijn onder meer verboden:

• honden met het oog op vossenjacht binnen een straal van vijftig meter rond een vossen of dassenburcht;

• hazewindhonden;

• meute en paarden;

• een rustplaats of voortplantingsplaats onder water of onder een andere stof in gasvormige, vaste of vloeibare toestand zetten;

• levende lokdieren.

• Het gebruik, bezit en verhandelen van veerklemmen is eveneens verboden.

Honden mogen wel nog gebruikt worden voor het opsporen, aanwijzen, uitstoten, opdrijven, nazoeken en apporteren van wild. Het verschil zit dus in het doel en de manier waarop de hond wordt ingezet.

Ook uitroken of onder water zetten van een burcht of rustplaats is verboden. Dat hoort niet thuis in moderne, weidelijke jacht of bestrijding.

Lokmiddelen, licht en nachtzicht

Bij gewone jacht op overig wild zijn niet elektronische akoestische lokmiddelen toegelaten.

Bij bijzondere jacht en bestrijding op overig wild zijn elektronische akoestische lokmiddelen toegelaten.

Elektronische middelen, kunstlicht en nachtzicht moeten zeer voorzichtig bekeken worden. Voor de vos blijft het uitgangspunt dat geweren met beeldomzetter, elektronische beeldversterker, kunstmatige lichtbronnen of voorzieningen om het dier te verlichten verboden zijn. De recente uitzondering in de regelgeving heeft betrekking op bijzondere jacht en bestrijding van wilde zwijnen, niet op de vos.

Ook geluiddempers zijn voor de vossenjacht geen toegelaten middel.

Preventieve maatregelen bij particulieren en professionelen

Bestrijding moet altijd gekoppeld worden aan preventie. Ook particulieren en professionelen die schade door vossen willen vermijden, moeten redelijke maatregelen nemen.

Basismaatregelen zijn onder meer:

• Een afsluitbaar nachthok met beveiligde bodem.

• Een afgesloten dierenverblijf met beveiligde bodem.

• Een degelijke omheining.

• Het ophokken van hoogzwangere en pasgeboren dieren.

Daarnaast kunnen extra maatregelen genomen worden, zoals een vogelverschrikker, een hond als afschrikking of andere vormen van verstoring.

Wie kippen of andere gehouden dieren heeft, moet dus ook zelf verantwoordelijkheid nemen. Een vos is een opportunist. Waar gemakkelijk voedsel beschikbaar is, zal hij dat benutten.

Praktische aandachtspunten voor de jager, tijdens de bestrijding

Wie de vos bejaagt of bestrijdt, moet altijd werken volgens de wettelijke regels en volgens de principes van weidelijkheid.

• Zorg voor een geldig jachtverlof wanneer een vuurwapen wordt gebruikt.

• Werk binnen een goedgekeurd jachtplan en faunabeheerplan.

• Controleer of het perceel correct is opgenomen en bejaagbaar is.

• Doe de nodige melding voor bijzondere jacht of bestrijding.

• Respecteer de wachttijd van 24 uur, tenzij het agentschap eerder een ontvangstbevestiging geeft waarin staat dat de bestrijding wordt toegestaan.

• Hou bij controle het jachtverlof en de melding bij de hand.

• Gebruik geen slachtafval als lokaas.

• Gebruik een weidelijk en treffelijk kaliber. Een .243 is bijvoorbeeld een zeer geschikt kaliber voor vos. Ook kalibers zoals .22 Hornet, .222 Remington of .223 Remington kunnen, afhankelijk van afstand, veiligheid en terreinsituatie, gebruikt worden.

• Respecteer altijd de toegelaten uren. Voor bestrijding van de vos met het vuurwapen geldt in de praktijk dat men zich strikt moet houden aan de periode tussen officiële zonsopgang en officiële zonsondergang.

Besluit

De bejaging en bestrijding van de vos in Vlaanderen zijn duidelijk wettelijk geregeld. Onderstaande tabel vat de belangrijkste regels samen.

Onderdeel	Samenvatting
Categorie	De vos behoort in Vlaanderen tot de categorie overig wild.
Gewone jacht	De gewone jacht op vos is geopend van 15 oktober tot en met 28 of 29 februari.
Bijzondere jacht	De bijzondere jacht op vos is geopend van 15 mei tot en met 14 oktober.
Bestrijding	Bestrijding kan gemeld worden bij het Agentschap voor Natuur en Bos wanneer er schade optreedt.
Wie kan optreden?	Bestrijding kan gebeuren binnen het betrokken jachtrevier, door of in samenwerking met de jachtrechthouder, individuele jager of WBE.
Melding	Voor bijzondere jacht en bestrijding is een voorafgaande melding vereist (24u op voorhand). Hou het meldingsformulier bij controle steeds bij de hand.
Doel van bestrijding	Schade beperken, kwetsbare wilde fauna beschermen, gehouden dieren beschermen en het ecologisch evenwicht in het revier bewaren.
Preventieve maatregelen	Denk aan afsluitbare nachthokken, beveiligde bodems, degelijke omheiningen, ophokken van kwetsbare dieren en bijkomende afschrikmiddelen.
Toegelaten middelen	Onder voorwaarden kunnen onder meer het vuurwapen, aanzitjacht, kastvallen, kooivallen en buisvallen gebruikt worden.
Kastvallen	Kastvallen voor vos mogen maximaal 1000 dm³ groot zijn. De gevangen dieren moeten zich vrij kunnen bewegen. Er moet een vrije opening zijn waarin een cirkel van minstens 6,5 cm diameter past.
Buisvallen	Een buisval, zoals een betonbuisval, kan als kastval beschouwd worden wanneer ze voldoet aan de voorwaarden van het Jachtvoorwaardenbesluit.
Controle van vallen	Vallen moeten dagelijks gecontroleerd worden (tenzij een 4G/5G/Wifi camera / melder gebruikt wordt). Niet doelsoorten moeten onmiddellijk ter plaatse worden vrijgelaten.
Katten in vallen	Niet verwilderde katten of katten met een merkteken van domesticatie moeten onmiddellijk worden vrijgelaten. Verwilderde katten moeten naar het asiel gebracht worden of door het asiel worden opgehaald.
50 meter regel	Jacht en bestrijding op vos blijven verboden binnen een straal van 50 meter rond een vossen of dassenburcht.
Burchten	Vossen en dassenburchten mogen niet betreden, uitgegraven, vergraven, uitgerookt, onder water gezet of op enige andere manier verstoord worden.
Verboden methoden	Verboden zijn onder meer hazewindhonden, meute en paarden, levende lokdieren, veerklemmen, uitroken, vergassen en het verstoren van rustplaatsen of voortplantingsplaatsen.
Honden	Honden mogen wel gebruikt worden voor het opsporen, aanwijzen, uitstoten, opdrijven, nazoeken en apporteren van wild.
Lokaas	Gebruik geen slachtafval. Wel niet levende lokdieren of kunstmatige lokdieren
Kaliber	Gebruik een weidelijk en treffelijk kaliber, aangepast aan afstand, veiligheid en terreinsituatie.
Uren	Respecteer de toegelaten jachturen en de officiële regels rond zonsopgang en zonsondergang. Zie https://natuurenbos.vlaanderen.be/jagen/jagen-waar-wanneer-hoe-en-op-welk-wild/wanneer-jagen-toegelaten